เที่ยวปายครั้งแรกไปไหนดี?
หุบเขา ทะเลหมอก และเมืองเล็กที่ทำให้อยากอยู่ต่อ

ลองนึกภาพ: คุณยืนอยู่บนสันดินแดงแคบๆ ที่ขนาบด้วยร่องลึกสองข้าง ลมเย็นพัด แล้วพระอาทิตย์ค่อยๆ ลับเหลี่ยมเขาเป็นสีส้มทั้งฟ้า นี่คือกองแลน หรือ Pai Canyon สันดินที่ถูกน้ำและลมกัดเซาะจนเป็นแนวสันแคบๆ ห่างเมืองปายไปทางใต้ราว 8 กิโลเมตร เข้าฟรี คนนิยมมาช่วงเย็นเพื่อดูพระอาทิตย์ตก บอกตรงๆ ว่าสันบางช่วงแคบและขอบเป็นหน้าผาชัน ดินก็ร่วน เดินถึงจุดแรกก็เห็นวิวสวยแล้ว ไม่ต้องฝืนเดินสุดสัน เตรียมน้ำกับไฟฉายไว้เดินกลับตอนมืดด้วย

ระหว่างทางเข้าเมืองปายจะเจอสะพานเหล็กข้ามแม่น้ำปายที่มีเรื่องเล่าจากยุคสงคราม — สะพานประวัติศาสตร์ปาย สร้างราวปี 1942 (พ.ศ. 2485) สมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยกองทัพญี่ปุ่นใช้เป็นเส้นทางลำเลียงเสบียงและอาวุธไปพม่า สะพานเดิมถูกเผาตอนญี่ปุ่นถอนทัพ คนท้องถิ่นจึงสร้างขึ้นใหม่ ตอนนี้กลายเป็นจุดถ่ายรูปริมทางที่มีร้านขายของและพร็อพถ่ายรูปชุดทหารให้เช่า บอกกันตามตรงว่าเป็นจุดแวะถ่ายรูปสั้นๆ ไม่ใช่ที่เที่ยวครึ่งวัน คนส่วนใหญ่แวะระหว่างทางไปกองแลนพอดี

มองจากเกือบทุกมุมในเมืองปาย คุณจะเห็นพระพุทธรูปสีขาวองค์ใหญ่ประทับนิ่งอยู่บนเนินเขาทางตะวันออก นั่นคือพระธาตุแม่เย็น หรือที่คนเรียกกันว่าพระใหญ่ ขึ้นบันไดสีขาวราว 353 ขั้น (หรือขับรถขึ้นได้) ไปถึงลานพระจะเห็น วิวพาโนรามาทั้งหุบปาย กางออกตรงหน้า สวยมากทั้งตอนพระอาทิตย์ขึ้นและตก เป็นวัดที่ยังใช้งานจริง แต่งตัวสุภาพ ปิดไหล่คลุมเข่า ขึ้นฟรี หยอดทำบุญตามศรัทธา เป็นจุดที่ควรมาในวันแรกเพื่อให้เห็นภาพรวมของเมืองก่อนไปเที่ยวจุดอื่น

ห่างจากเมืองปายไปทางตะวันตกเฉียงเหนือราว 8 กิโลเมตร คือน้ำตกหมอแปง น้ำตกหลายชั้นที่มีจุดเด่นคือหินลาดเรียบที่กลายเป็น สไลเดอร์หินธรรมชาติ ให้ลื่นลงแอ่งน้ำด้านล่าง คนเลยมาเล่นน้ำคลายร้อนกันเยอะ บอกกันตรงๆ ว่าน้ำตกนี้สวยและน้ำเยอะสุดช่วงหน้าฝนถึงหลังฝน (มิ.ย.–ต.ค.) ส่วนหน้าแล้งน้ำจะน้อยลงเหลือเป็นสายเล็กๆ ระวังหินลื่นและการลื่นไถลที่อาจถลอกได้ มักเที่ยวต่อกับสันติชลและจุดชมวิวหยุนไหลที่อยู่โซนเดียวกัน

เหนือเมืองปายขึ้นไปเป็นหมู่บ้านชาวจีนยูนนาน สันติชล — ชุมชนของอดีตทหารกองพล 93 ที่อพยพมาตั้งรกราก มีบ้านดินสไตล์จีน ซุ้มประตูจีน ชิงช้าไม้ใหญ่ ม้าให้ขี่ และอาหารยูนนานอย่างขาหมูหมั่นโถวกับไก่ดำตุ๋นยาจีน พร้อมจิบชาจีนชมวิว เดินเล่นในหมู่บ้านเข้าฟรี (จ่ายเฉพาะกิจกรรม) ขึ้นไปอีกนิดคือ จุดชมวิวหยุนไหล จุดดูทะเลหมอกยามเช้าเหนือหุบปาย ค่าเข้าราว 20 บาท (เช็คหน้างาน) มาเช้ามืดหน้าหนาวจะเห็นหมอกขาวคลุมทั้งหุบ เราเขียนถึงมรดกชาวจีนยูนนานนี้ด้วยความเคารพ เป็นชุมชนจริงที่ยังมีคนอยู่อาศัย

พอตกค่ำ ถนนสายหลักกลางเมืองปายจะกลายเป็นถนนคนเดิน — ร้านอาหารริมทาง ของกินเล่น งานคราฟต์สไตล์ฮิปปี้ บาร์เล็กๆ และดนตรีสด เดินกินไปเรื่อยๆ ได้ทั้งสายตั้งแต่ไม้ปิ้งย่าง โรตี แพนเค้ก สมูทตี้ ไปจนถึงร้านมังสวิรัติ (ปายเป็นเมืองที่กินเจ-วีแกนง่ายมาก) บรรยากาศสบายๆ แบบโบฮีเมียนที่เป็นเอกลักษณ์ของปาย เดินฟรี บอกกันตรงๆ ว่าคึกคักสุดช่วงหน้าหนาวและวันหยุดสุดสัปดาห์ ส่วนหน้าฝน-โลว์ซีซั่นจะเงียบลงและร้านเปิดน้อยลง อยากรู้ว่ากินอะไรดีดูได้ในหน้าคู่มืออาหารปาย

ถ้าขาเริ่มล้าจากการเดินกองแลนกับขึ้นพระธาตุ ปายมีบ่อน้ำพุร้อนธรรมชาติให้แช่คลายเมื่อย จุดดังคือ บ่อน้ำพุร้อนท่าปาย ทางใต้ของเมืองราว 8 กิโลเมตร ที่ต้มไข่ในบ่อร้อนได้ และมีลำธารผสมน้ำร้อนน้ำเย็นให้ลงแช่ ค่าเข้าสำหรับต่างชาติราว 300 บาท (ของคนไทยถูกกว่า · เช็คหน้างานเพราะปรับบ่อย) อีกแห่งที่เงียบและธรรมชาติกว่าคือ ไทรงาม ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า น้ำพุร้อนที่ไหลผ่านบ่อน้ำใสจนเห็นปลายเท้า ค่าเข้าราว 20–30 บาท แช่ช่วงเช้าหรือเย็นกำลังดี อย่าแช่นานเกินไปและดื่มน้ำเยอะๆ

สำหรับคนที่อยากได้น้ำตกแบบเงียบๆ ไม่พลุกพล่าน น้ำตกปำบกอยู่ในโซนเดียวกับ Land Split ทางใต้ของเมือง เป็นน้ำตกสูงราว 15 เมตรที่ซ่อนตัวอยู่ในซอกหินแคบ ทางเดินเข้าไปสั้นและไม่ยาก แต่ช่วงท้ายต้องลุยน้ำตื้นๆ เข้าไปถึงจะเห็นตัวน้ำตกเต็มๆ เลยควรใส่รองเท้าที่เปียกได้ ที่นี่เงียบและร่มรื่น เหมาะกับคนที่อยากหนีฝูงนักท่องเที่ยว มักเที่ยวต่อกับ Land Split และจุดถ่ายรูปแปลกๆ ที่อยู่ใกล้กัน น้ำเยอะสุดหน้าฝนเหมือนน้ำตกอื่นในปาย

เสน่ห์อย่างหนึ่งของปายคือจุดแวะถ่ายรูปสนุกๆ ที่ผุดขึ้นตามทาง — Land Split (ไร่แตกระแหง) รอยแยกของผืนดินที่เกิดจากแผ่นดินไหว เจ้าของไร่เปิดให้เข้าชมฟรีและเสิร์ฟผลไม้-ชาดอกอัญชันจากไร่ (ให้ทิปตามใจ) · Coffee in Love คาเฟ่บนเนินที่เคยเป็นโลเคชั่นหนังไทย มีวิวหุบเขาและซุ้มถ่ายรูป · และ สะพานไม้ไผ่กุ๊บกั๊บ (สะพานบุญโขกู้โส่) สะพานไม้ไผ่ทอดยาวเหนือทุ่งนาเขียว สวยสุดหน้านาเขียว (ราว ส.ค.–ต.ค.) จุดพวกนี้ส่วนใหญ่เป็นที่แวะสั้นๆ ระหว่างขับมอเตอร์ไซค์วนเมือง เก็บได้เรื่อยๆ ตามทาง

ใครมีวันเหลือและอยากเที่ยวไกลขึ้น รอบปายมีจุดเด็ดที่ออกไปแบบวันเดียวได้ — ปางอุ๋ง อ่างเก็บน้ำล้อมป่าสนที่คนเรียกว่าสวิตเซอร์แลนด์เมืองไทย หมอกลอยเหนือน้ำตอนเช้าสวยมาก (อยู่ในแม่ฮ่องสอน) · บ้านรักไทย หมู่บ้านชาจีนยูนนานริมทะเลสาบใกล้ชายแดนพม่า · ถ้ำลอด ที่อำเภอปางมะผ้า (สบเป่ง) ล่องแพไม้ไผ่ส่องตะเกียงผ่านลำธารในถ้ำ · และ เมืองแม่ฮ่องสอน กับเส้นทางลูปแม่ฮ่องสอน เราแยกรายละเอียดทั้งหมดไว้ในคู่มือทริปวันเดียว พร้อมเวลาและค่าใช้จ่าย