พระพุทธรูปสีขาวองค์ใหญ่ตั้งเด่นบนเนินทางตะวันออกของเมือง — ขึ้นไปถึงด้านบนแล้วจะได้วิวพาโนรามาทุ่งนา แม่น้ำ และภูเขาทั้งหุบเขาปาย ที่สวยที่สุดตอนเช้าตรู่กับพระอาทิตย์ตก
ถ้าคุณนั่งรถตู้คดเคี้ยวจากเชียงใหม่มาถึงปาย แล้วมองไปทางตะวันออกของตัวเมือง จะเห็นพระพุทธรูปสีขาวองค์ใหญ่นั่งอยู่บนเนินเขาเด่นตัดกับฉากภูเขาเขียวๆ ด้านหลัง — นั่นคือวัดพระธาตุแม่เย็น คนปายเรียกกันติดปากว่า "พระใหญ่" หรือ "Big White Buddha" และเกือบทุกคนที่มาปายจะแวะที่นี่อย่างน้อยหนึ่งครั้ง ไม่ใช่เพราะองค์พระอย่างเดียว แต่เพราะวิวจากด้านบนคือวิวที่สวยที่สุดของหุบเขาปาย
วัดพระธาตุแม่เย็น ตั้งอยู่บนเนินด้านตะวันออกของเมือง องค์พระประธานสีขาวสะอาดตาคือ "พระพุทธโลกุตระมหามุนี" ปางมารวิชัย สูงราว 23 เมตร เป็นพระพุทธรูปองค์ใหญ่ที่สุดองค์หนึ่งของภาคเหนือ จากลานพระคุณจะมองออกไปเห็นทุ่งนาสีเขียว แม่น้ำปายที่คดโค้ง บ้านเรือนในตัวเมือง และทิวเขาที่โอบล้อมหุบเขาเอาไว้ทั้งหมด ด้านบนยังมีองค์พระธาตุเจดีย์ทรงระฆังแบบล้านนา-พม่าเก่ากว่าให้เดินชมอีกด้วย
ที่สำคัญคือที่นี่เป็นวัดที่ใช้ประกอบศาสนกิจจริง ไม่ใช่จุดถ่ายรูปอย่างเดียว มีพระจำพรรษา มีคนมาทำบุญและสวดมนต์ — เพราะฉะนั้นเวลาขึ้นไปด้านบนต้องแต่งกายสุภาพและถอดรองเท้าก่อนเข้าลานองค์พระ ถือเป็นการเคารพสถานที่
วัดบนเนินไม่ใหญ่ แต่แต่ละจุดมีเสน่ห์ของมัน — โดยเฉพาะวิวที่รอคุณอยู่ด้านบน
ทางขึ้นที่เป็นซิกเนเจอร์ของที่นี่คือบันไดพญานาคสีขาวราว 350 ขั้น (บางป้ายเขียน 353 ขั้น) ทอดยาวขึ้นเนินไปสูงประมาณ 50 เมตร เดินขึ้นช้าๆ ใช้เวลาราว 7–10 นาที พอเหนื่อยอยู่บ้างแต่ไม่ถึงกับโหด ระหว่างทางมีจุดให้หยุดพักหายใจและหันกลับมามองวิวเป็นระยะ ถ้าไม่อยากเดิน มีถนนให้ขี่มอเตอร์ไซค์หรือขับรถขึ้นไปจอดด้านบนได้เลย
องค์พระประธานสีขาวล้วนนั่งปางมารวิชัยบนฐานบัว สูงราว 23 เมตร ตัดกับท้องฟ้าและแมกไม้รอบๆ ได้สวยมาก เป็นจุดที่คนมากราบไหว้ขอพรและถ่ายรูปกันมากที่สุด แสงเช้ากับแสงเย็นทำให้องค์พระดูนวลตาเป็นพิเศษ — อย่าลืมถอดรองเท้าก่อนขึ้นไปบนลานองค์พระ และแต่งกายสุภาพ
นอกจากพระใหญ่ที่สร้างใหม่ บนเนินเดียวกันยังมีองค์พระธาตุเจดีย์ทรงระฆังเก่ากว่า สถาปัตยกรรมแบบล้านนาผสมอิทธิพลพม่า ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ "วัดพระธาตุแม่เย็น" คนส่วนใหญ่มัวแต่ถ่ายรูปองค์พระใหญ่จนเดินผ่านเจดีย์ไป แต่ถ้าเดินอ้อมไปดูสักนิดจะเห็นอีกมุมที่เงียบและคลาสสิกกว่า
หันหลังให้องค์พระแล้วมองออกไป — นี่คือเหตุผลที่คนปีน 350 ขั้น ลานพระอยู่สูงพอให้เห็นทุ่งนาเขียวๆ แม่น้ำปายที่คดโค้ง หลังคาบ้านในเมือง และทิวเขาที่โอบหุบเขาเอาไว้รอบด้าน เช้าตรู่หน้าหนาวบางวันมีทะเลหมอกลอยอยู่เบื้องล่าง ส่วนตอนเย็นแสงทองจะอาบทุ่งนาทั้งผืน เป็นวิวที่ตอบแทนความเหนื่อยได้เกินคุ้ม
วิวจากวัดพระธาตุแม่เย็นสวยทั้งเช้าและเย็น แต่คนละอารมณ์ เช้าตรู่ช่วงฤดูหนาว (พ.ย.–ก.พ.) เป็นช่วงพีคที่สุด อากาศใส บางวันมีทะเลหมอกลอยอยู่เหนือทุ่งนาในหุบเขา ถ้าตั้งใจมาดูพระอาทิตย์ขึ้นควรขึ้นมาก่อนฟ้าสว่าง พกไฟฉาย/ไฟมือถือไว้ส่องบันได และใส่เสื้อกันหนาวมาด้วย — กลางคืนถึงเช้าตรู่ที่ปายหนาวจริง บางคืนเดือนธันวาคม–มกราคมลงไปเหลือเลขตัวเดียว หลายคนลืมเตรียมเสื้อหนาวแล้วทรมาน
ส่วนช่วงพระอาทิตย์ตก แสงทองจะอาบทุ่งนาและภูเขาให้เป็นสีส้มทอง คนมักมาช่วงนี้เยอะกว่าตอนเช้าเพราะตื่นง่ายกว่า ขึ้นมาสัก 1 ชั่วโมงก่อนพระอาทิตย์ตกจะได้เห็นทั้งวิวกลางวันและช่วง golden hour ลงมาก่อนมืดสนิทจะเดินบันไดสะดวกกว่า
มีเรื่องที่ต้องบอกตรงๆ: ถ้ามาปายช่วงเดือนมีนาคม–เมษายน จะเจอหมอกควันจากการเผา (ฝุ่น PM2.5) ที่ลอยปกคลุมหุบเขาทั้งภาคเหนือ วิวหุบเขาที่ควรจะสวยจะถูกบังด้วยฝ้าขาวๆ มองภูเขาไม่ชัด ถ่ายรูปออกมาหม่นๆ และอากาศก็ไม่ดีต่อสุขภาพ ถ้าจำเป็นต้องมาช่วงนี้ให้เช็กแอปวัดค่าฝุ่น (AQI) ก่อน และทำใจเรื่องวิวไว้ล่วงหน้า — สงกรานต์กลางเดือนเมษายนสนุกก็จริง แต่ฟ้ามักขมุกขมัว
พกน้ำขึ้นไปด้วยโดยเฉพาะช่วงกลางวันที่แดดแรง ใส่รองเท้าที่เดินบันไดสะดวก (และถอดง่ายเพราะต้องถอดก่อนขึ้นลานพระ) ฤดูร้อนพื้นลานด้านบนอาจร้อนเท้าได้ จึงควรมาช่วงเช้าหรือเย็นที่แดดไม่แรง ถ้าไม่ไหวกับบันได 350 ขั้น เลือกขับรถ/ขี่มอเตอร์ไซค์ขึ้นไปจอดด้านบนแล้วเดินเข้าลานพระแค่นิดเดียวก็ได้วิวเหมือนกัน
วัดอยู่ใกล้ตัวเมืองปายมาก แค่ราว 3 กิโลเมตรทางตะวันออก — แต่ต้องเข้าใจก่อนว่าปายไม่มีรถไฟ ไม่มีรถไฟฟ้า/BTS/MRT และ Grab แทบหาไม่ได้ การเดินทางในปายพึ่งมอเตอร์ไซค์ รถสองแถว และทัวร์เป็นหลัก
วัดพระธาตุแม่เย็นเป็นวัดที่ใช้งานจริง มีพระจำพรรษาและคนมาทำบุญ ควรแต่งกายปิดไหล่และเข่า ไม่ใส่เสื้อกล้ามหรือกางเกง/กระโปรงสั้นมากเกินไปขึ้นไปบนลานองค์พระ ฤดูร้อนพกผ้าคลุมไหล่ไปไว้คลุมตอนขึ้นวัดก็สะดวกดี
ถอดรองเท้าก่อนขึ้นไปบนลานองค์พระด้านบน เดินเบาๆ ไม่ส่งเสียงดัง ถ้ามีพระหรือผู้ศรัทธากำลังสวดมนต์/ทำบุญอยู่ ให้เลี่ยงไปไม่รบกวน การถ่ายรูปองค์พระและวิวทำได้ตามปกติ แต่ควรเลี่ยงการถ่ายรูปพระสงฆ์ใกล้ๆ ขณะประกอบพิธี และไม่ปีนป่ายขึ้นไปบนฐานหรือส่วนที่ไม่ควรขึ้น การหยอดตู้บริจาคตามศรัทธาถือเป็นการช่วยทำนุบำรุงวัดโดยตรง
พระใหญ่อยู่ทางตะวันออกของเมือง — จัดรวมกับจุดอื่นในวันเดียวได้สบาย