เรียงจากที่ฮิตที่สุด ออกจากปายไปดูของจริง
เรียงตามความนิยม — บอกชัดว่าอันไหนครึ่งวัน อันไหนทั้งวัน อันไหนควรค้างคืน และเหมาะกับใคร
1
ถ้าจะเลือกออกไปที่เดียวจากปาย บอกเลยว่าคนส่วนใหญ่เลือกปางอุ๋ง นี่คือภาพอ่างเก็บน้ำนิ่งใสล้อมด้วยแถวป่าสน กับสายหมอกบางๆ ลอยเหนือผิวน้ำตอนเช้ามืด ที่คนเรียกกันว่าสวิตเซอร์แลนด์เมืองไทย อยู่ในโครงการพระราชดำริ ตำบลหมอกจำแป๋ อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน
ช่วงที่สวยที่สุดคือ เช้ามืดหน้าหนาว ที่หมอกหนาสะท้อนน้ำ มีลานกางเต็นท์ให้ค้างคืน ตื่นมารับอรุณริมน้ำ ใครไม่ค้างก็ขับมาเดินเล่นจิบกาแฟตอนสายได้ แต่จะไม่ทันหมอก จุดนี้อยู่ใกล้บ้านรักไทยมาก เลยนิยมเที่ยวสองที่ในทริปเดียว อ่านที่เที่ยวในปายฉบับรวมเพิ่มได้
2
ขับเลยปางอุ๋งไปอีกหน่อยจะถึงบ้านรักไทย (ชื่อเดิมบ้านแม่ออ) หมู่บ้านชาวจีนยูนนานริมทะเลสาบใกล้ชายแดนพม่า ก่อตั้งโดยอดีตทหารจีนคณะชาติ (กองพล 93) ที่อพยพเข้ามาตั้งรกราก บ้านดินหลังคามุงเรียงรอบน้ำ ปลูกชาบนเนินเขารอบหมู่บ้าน บรรยากาศเหมือนหลุดไปอยู่หมู่บ้านเล็กๆ ในยูนนาน
สิ่งที่คนมาทำคือนั่ง จิบชาอู่หลงสดๆ ในร้านน้ำชาริมทะเลสาบ กิน ขาหมูหมั่นโถว กับ ไก่ดำตุ๋นยาจีน เช่าชุดจีนถ่ายรูป และเดินเล่นรอบน้ำ ค้างคืนสักคืนได้บรรยากาศหมอกเช้าเหมือนปางอุ๋ง วัฒนธรรมยูนนานที่นี่จริงและน่าเคารพ — เป็นชุมชนที่คนยังใช้ชีวิตอยู่จริง ไม่ใช่ฉากถ่ายรูปอย่างเดียว
3
ทางเหนือของปายมีถ้ำลอด (ถ้ำน้ำลอด) ที่สบป่อง เป็นถ้ำใหญ่ที่มีลำธารไหลลอดผ่านกลางถ้ำ ความสนุกคือเที่ยวด้วยการเดินตามผู้นำทางถือ ตะเกียงเจ้าพายุ แล้วนั่ง แพไม้ไผ่ล่องตามลำธารเข้าไปในถ้ำ ไม่ใช่แค่เดินดู ภายในมีหินงอกหินย้อยรูปต่างๆ โลงผีแมนโบราณบนชะง่อนหิน และฝูงปลาตัวโตในน้ำใส
ไฮไลต์อีกอย่างที่หลายคนพลาดคือ ตอนเย็น ~17.30–18.00 น. ฝูงนกนางแอ่นนับแสนจะบินกลับเข้าถ้ำพร้อมค้างคาวบินออกหากิน เป็นสายธารดำพุ่งวนกลางฟ้าหน้าปากถ้ำ สวยจนขนลุก ใครไปช่วงบ่ายค้างถึงเย็นจะได้เห็น เหมาะจับคู่กับบ่อน้ำพุร้อนไซงามที่อยู่ทางเดียวกัน
ปายอยู่ครึ่งทางของ เส้นทางลูปแม่ฮ่องสอน (แม่ฮ่องสอนลูป) วงแหวนถนนภูเขาเชียงใหม่–ปาย–แม่ฮ่องสอน–แม่สะเรียง–เชียงใหม่ ที่นักขับมอเตอร์ไซค์ทั่วโลกอยากมาลอง ถ้าขับต่อจากปายไปอีกราว 100 กิโลเมตรจะถึงตัวเมืองแม่ฮ่องสอน เมืองเล็กในอ้อมกอดภูเขาที่ได้กลิ่นอายไทใหญ่ชัดเจน
ในเมืองมี วัดจองคำ-จองกลาง ริมหนองจองคำที่สะท้อนเงาสวยตอนเย็น และ วัดพระธาตุดอยกองมู บนเขาที่มองเห็นเมืองทั้งเมือง บอกตรงๆ ว่าจากปายไปแม่ฮ่องสอนไกลพอควร เหมาะกับคนที่ตั้งใจขับลูปต่อหรือค้างที่แม่ฮ่องสอนสักคืน ไม่ใช่ไปเช้ากลับเย็นสบายๆ อ่านคู่มือเที่ยวแม่ฮ่องสอนฉบับเต็มก่อนวางแผน
หลังขับมอเตอร์ไซค์ทั้งวันบนถนนภูเขา ไม่มีอะไรดีไปกว่าแช่น้ำพุร้อน — ปายมีสองแห่งให้เลือก น้ำพุร้อนท่าปาย อยู่ห่างเมืองราว 8 กิโลเมตร เป็นบ่อน้ำพุร้อนในเขตอุทยานฯ มีบ่อร้อนจัดที่ต้มไข่ได้ และบ่อแช่อุ่นๆ ให้ลงแช่ ส่วน ไซงาม (น้ำพุร้อนกลางป่า) อยู่ลึกเข้าไปในป่าทางเหนือ บรรยากาศเป็นธารน้ำอุ่นใสไหลผ่านดงไผ่ ดิบและเงียบสงบกว่า
ทั้งสองแห่งเหมาะแวะช่วงเช้าหรือเย็นที่อากาศเย็น แช่แล้วสบายตัว ไซงามอยู่ทางเดียวกับถ้ำลอด เที่ยวต่อกันได้ในทริปเดียว บอกตรงๆ ว่าหน้าหนาวคือช่วงที่แช่ฟินที่สุด เพราะอากาศเย็นตัดกับน้ำอุ่นกำลังดี