เรียงจากที่ฮิตที่สุด ออกจากเมืองขึ้นดอยไปดูของจริง
เรียงตามความนิยม — บอกชัดว่าอันไหนครึ่งวัน อันไหนทั้งวัน อันไหนควรค้างคืน และอันไหนต้องมีรถ พร้อมหมายเหตุหมอกควันหน้าแล้งสำหรับจุดชมวิวบนดอย
1
ถ้าอยากไปจีนแบบไม่ต้องบินออกนอกประเทศ ดอยแม่สลองคือคำตอบ — หมู่บ้านบนดอยที่ตั้งรกรากโดยลูกหลานทหารจีนคณะชาติ (ก๊กมินตั๋ง) กองพล 93 ที่อพยพหนีออกจากมณฑลยูนนานหลังปี 1949 ผ่านพม่ามาตั้งถิ่นฐานที่นี่ และต่อมาได้รับสัญชาติไทย ทุกวันนี้คนบนดอยยังพูดจีนยูนนาน กินอาหารยูนนาน และทำไร่ชาอูหลงคุณภาพสูงทั่วเนินเขา ชื่อทางการของหมู่บ้านคือ สันติคีรี
เที่ยวไฮไลต์คือเดินไร่ชา ชิมชาอูหลงสดๆ ที่ร้านชา แวะตลาดเช้าชิมหมั่นโถวกับหมูพะโล้ ขึ้นไปสักการะ พระบรมธาตุเจดีย์ศรีนครินทราสถิตมหาสันติคีรี บนยอดดอยที่วิวดีสุด และแวะสุสานนายพลต้วน ใครมาช่วงปลายธันวาคม-มกราคมจะเจอ ดอกซากุระ (นางพญาเสือโคร่ง) บานสีชมพูทั้งดอย รอบดอยมีหมู่บ้านชาวอาข่าและลาหู่ด้วย
2
นี่คือภาพทะเลหมอกในฝันของหลายคน — ภูชี้ฟ้าเป็นหน้าผาหินที่ยื่นแหลมออกไปทางฝั่งลาว สูงราว 1,628 เมตร ยามเช้าก่อนตะวันขึ้นจะมีทะเลหมอกขาวนวลปกคลุมหุบเขาเบื้องล่างเต็มไปหมด พอพระอาทิตย์โผล่พ้นสันเขา แสงสีส้มทองจะสาดทั้งหน้าผา เป็นภาพที่คุ้มกับการตื่นแต่เช้ามืดจริงๆ
บอกตรงๆ ว่าเกือบทุกคน ค้างคืนที่รีสอร์ตหรือบ้านพักบริเวณเชิงภูชี้ฟ้า ก่อนหนึ่งคืน เพราะต้องตื่นราวตี 4-5 ขับขึ้นไปลานจอดรถ แล้วเดินเท้าขึ้นจุดชมวิวอีกราว 760 เมตร (~20-30 นาที) ให้ทันพระอาทิตย์ขึ้น เส้นทางจากเชียงรายผ่านอำเภอเทิงเป็นถนนภูเขาคดเคี้ยว ไม่มีรถบัสตรง ต้องขับเอง เช่ารถพร้อมคนขับ หรือไปทัวร์ ถ้ามาช่วงเดียวกันลองแวะ ดอยผาตั้ง ที่อยู่ใกล้ๆ เป็นจุดชมวิวทะเลหมอกอีกแห่ง
จุดที่ไทย ลาว และเมียนมา มาบรรจบกันริมแม่น้ำโขงอยู่ที่ สบรวก ในอำเภอเชียงแสน ยืนที่จุดชมวิวจะเห็นสามแผ่นดินพร้อมกัน มีพระพุทธรูปองค์ใหญ่ปางห้ามสมุทรประดิษฐานริมโขง และนั่ง เรือหางยาวล่องแม่น้ำโขง ชมสามฝั่งได้ บางทัวร์มีแวะตลาดดอนซาวฝั่งลาวสั้นๆ — บอกตรงๆ ว่าต้องเช็กเรื่องเอกสาร/พิธีการข้ามแดนกับผู้ให้บริการก่อน ไม่ใช่เดินข้ามได้ตามใจ
เรื่องประวัติศาสตร์ฝิ่นที่เคยรุ่งเรืองแถบนี้ดูได้ที่ หอฝิ่น (Hall of Opium) พิพิธภัณฑ์ใหญ่ที่เล่าเรื่องได้ดีมาก หรือบ้านฝิ่นเล็กๆ ใกล้จุดชมวิว แล้วเลยไปเที่ยว เมืองโบราณเชียงแสน ที่มีกำแพงเมืองเก่า วัดเจดีย์หลวง และวัดป่าสักริมโขง เที่ยวได้ทั้งครึ่งวันและทั้งวัน เป็นทริปที่เหมาะมากถ้ามีเวลาว่างวันเดียว
ดอยตุงคือเรื่องราวที่งดงาม — พื้นที่ที่เคยปลูกฝิ่นและถูกแผ้วถางจนเขาหัวโล้น ถูกพลิกฟื้นเป็นโครงการหลวงที่ปลูกป่า กาแฟ และแมคคาเดเมีย จนกลายเป็นแบรนด์ ดอยตุง ที่เรารู้จัก ไฮไลต์อยู่ที่ พระตำหนักดอยตุง เรือนไม้สไตล์สวิส-ล้านนาที่ประทับของสมเด็จย่า และ สวนแม่ฟ้าหลวง ที่ปลูกไม้ดอกเมืองหนาวสลับสีสวยตลอดปี
ขึ้นไปสักการะ วัดพระธาตุดอยตุง เจดีย์คู่เก่าแก่บนยอดดอยที่วิวเปิดโล่ง แล้วแวะร้านกาแฟดอยตุงจิบอาราบิก้าปลูกบนดอยพร้อมวิวภูเขา รอบดอยมีหมู่บ้านชาวอาข่าและชนเผ่าที่ได้ประโยชน์จากโครงการ ทางขึ้นเป็นถนนภูเขาคดเคี้ยว ควรมีรถส่วนตัวหรือไปทัวร์ มักจับคู่เที่ยวกับสามเหลี่ยมทองคำในเส้นทางเดียวกัน
อยากหนีความวุ่นวายไปอยู่กับธรรมชาติเงียบๆ น้ำตกขุนกรณ์คือคำตอบที่อยู่ใกล้เมือง — น้ำตกสายเดียวที่ทิ้งตัวลงมาจากหน้าผาสูงราว 70 เมตร ถือเป็นน้ำตกที่สูงที่สุดของเชียงราย อยู่ในวนอุทยานน้ำตกขุนกรณ์ ส่วนหนึ่งของอุทยานแห่งชาติลำน้ำกก
เสน่ห์อยู่ที่การเดินเข้าไป — จากลานจอดต้องเดินเท้าเข้าป่าไผ่และป่าดิบราว 1.4 กิโลเมตร (~30-40 นาทีต่อเที่ยว) ทางเป็นทางป่าขึ้นเนินเล็กน้อย ร่มรื่นเย็นสบาย คนทั่วไปเดินได้ พอถึงตัวน้ำตกจะเจอละอองน้ำเย็นฉ่ำ ช่วงท้ายที่เข้าใกล้น้ำตกพื้นหินลื่น ควรใส่รองเท้าผ้าใบที่ยึดเกาะดี ไม่มีรถสาธารณะตรง นิยมเช่ามอเตอร์ไซค์ขับไปเอง หรือเหมารถสองแถวไป-กลับ
ถ้าอยากได้ทริปสบายๆ ใกล้เมืองที่ไม่ต้องเดินเยอะ แวะแช่ บ่อน้ำพุร้อน ได้เลย ที่ใกล้สุดคือ น้ำพุร้อนโป่งพระบาท อยู่บ้านดู่ ทางเหนือของเมืองราว 11 กิโลเมตร นั่ง Grab ไปได้ มีบ่อแช่เท้าและห้องแช่ส่วนตัวราคาย่อมเยา ส่วนใครขับผ่านเส้นเชียงใหม่–เชียงราย (ทางหลวง 118) จะเจอ น้ำพุร้อนแม่ขะจาน ที่มีบ่อเดือดเกือบ 100°C ต้มไข่ได้ เป็นจุดแวะพักยอดนิยมระหว่างทาง
รอบดอยเชียงรายมีหมู่บ้านชาว อาข่า ลาหู่ และกะเหรี่ยง โดยเฉพาะแถบแม่สลอง ดอยตุง และแม่จัน บอกตรงๆ ว่าวิธีเที่ยวที่ดีคือไปกับไกด์/ทัวร์ชุมชนที่รายได้ตกถึงชาวบ้านจริง อุดหนุนของกิน หัตถกรรม ชา-กาแฟในหมู่บ้าน และขออนุญาตก่อนถ่ายรูปคนเสมอ ควรเลี่ยงหมู่บ้านจัดแสดงแบบ ทัวร์ชมคนคอยาว ที่ทำให้คนกลายเป็นของจัดแสดงเพื่อขายตั๋ว เลือกประสบการณ์ที่ได้พูดคุยและจ่ายตรงให้ชุมชนจะมีคุณค่ากว่า