บ้านดำคืออะไร — และทำไมถึงคู่กับวัดร่องขุ่น
บอกตรงๆ ว่าหลายคนได้ยินคำว่า "บ้านดำ" แล้วนึกว่าเป็นวัดสีดำคู่กับวัดขาว แต่จริงๆ แล้วคนละแบบกันเลย — บ้านดำ (พิพิธภัณฑ์บ้านดำ) ไม่ใช่วัด แต่เป็น บ้านศิลปินและพิพิธภัณฑ์กลางแจ้ง ของอาจารย์ถวัลย์ ดัชนี ศิลปินแห่งชาติของไทย ลองนึกภาพที่ดินกว้างกว่าร้อยไร่ทางเหนือของตัวเมืองเชียงราย แล้วมีเรือนไม้สักสีดำกว่า 40 หลังกระจายอยู่ทั่ว แต่ละหลังคืองานศิลปะที่อาจารย์ถวัลย์ค่อยๆ สร้างและสะสมข้าวของมาตลอดกว่า 40 ปี
สิ่งที่ทำให้บ้านดำไม่เหมือนที่ไหนคือ ของที่อยู่ข้างใน — กระดูกสัตว์ เขาควาย เขากวาง หนังจระเข้ หนังงู งาช้าง และงานแกะสลักไม้ วางอยู่บนโต๊ะยาว เก้าอี้ไม้ และพื้นเรือนสีดำ บางหลังเป็นเหมือนห้องโถงพิธีกรรม บางหลังเล็กแค่เรือนเดียว เดินจากหลังหนึ่งไปอีกหลังก็เจอบรรยากาศใหม่ตลอด ภาพรวมจึงออกแนว ดิบ มืด และน่าขนลุกปนน่าทึ่ง ไม่ใช่สวยหวานแบบวัดขาว แต่เป็นความงามอีกแบบที่ชวนให้คิด
คนเชียงรายมักเล่าว่าเมืองนี้มีศิลปะสองขั้วที่คู่กันพอดี — วัดร่องขุ่น (วัดขาว) ของอาจารย์เฉลิมชัยคือด้าน 'สว่าง/หยาง' ที่พูดถึงสวรรค์และความหลุดพ้น ส่วนบ้านดำของอาจารย์ถวัลย์คือด้าน 'มืด/หยิน' ที่พูดถึงความตาย กิเลส และสัจธรรมของชีวิต เที่ยวสองที่นี้ในวันเดียวกันคุณจะเห็นสองด้านของเชียงรายที่ส่งกันได้พอดิบพอดี — เริ่มภาพรวมที่เที่ยวทั้งหมดได้ที่ คู่มือที่เที่ยวเชียงรายฉบับเต็ม
