12 จานที่ต้องลอง ก่อนออกจากเชียงราย
เรียงตามความเป็นเอกลักษณ์ — จานที่ผสมเหนือ ไทใหญ่ และยูนนานได้ในแบบที่เมืองอื่นไม่มี
1
จานเรือธงของอาหารเหนือ — เส้นบะหมี่ไข่ในน้ำแกงกะทิเหลือง หอมเครื่องแกงพริกแห้ง ขมิ้น และผงกะหรี่ ราดบนเส้นนุ่มแล้วโปะ เส้นบะหมี่ทอดกรอบ ไว้ด้านบน ส่วนใหญ่เป็นข้าวซอยไก่ (น่องไก่ตุ๋นเปื่อย) หรือข้าวซอยเนื้อ วิธีกินคือบีบมะนาว ใส่ ผักกาดดอง หอมแดงซอย และพริกผัดน้ำมัน ที่วางมาให้ตามชอบ คนเชียงรายกินเป็นมื้อกลางวันประจำ และมีหลายเจ้าในเมืองที่อยู่มาหลายสิบปี
อีกหนึ่งจานหัวใจของเชียงราย — น้ำเงี้ยว เป็นน้ำซุปหมูหรือเนื้อที่ใส่ ดอกงิ้วแห้ง มะเขือเทศลูกเล็ก และเลือดหมู ปรุงด้วยถั่วเน่า (เต้าเจี้ยวเหนือ) ได้รสเปรี้ยวอ่อนๆ เผ็ดนิดๆ หอมเครื่อง ราดบนเส้น ขนมจีน โรยถั่วงอก ผักกาดดอง และแคบหมู กินคู่กับพริกแห้งทอดและมะนาว เป็นอาหารที่มีรากไทใหญ่ (เงี้ยว) แต่กลายเป็นของกินประจำวันของคนเหนือไปแล้ว ร้านน้ำเงี้ยวเก่าแก่ในเชียงรายบางเจ้าเปิดมากว่า 50 ปี
3
ไส้กรอกประจำภาคเหนือที่ต้องซื้อกลับเป็นของฝาก — หมูสับคลุกเครื่องแกงเผ็ด ตะไคร้ ใบมะกรูด พริก และขมิ้น ยัดในไส้แล้วย่างถ่านไฟอ่อนจนหอมและหนังตึง หั่นเป็นชิ้นกินกับข้าวเหนียว แตงกวา และผักสด รสเผ็ดหอมสมุนไพรชัด มันแต่ไม่เลี่ยน เป็นจานที่หาซื้อได้ตั้งแต่ตลาดเช้า ฟู้ดคอร์ตไนต์บาซาร์ ไปจนแผงข้างทาง ใครชอบเผ็ดสั่งเจ้าที่ทำสดใหม่จะหอมที่สุด
สำรับเหนือที่ขาดไม่ได้ — น้ำพริกหนุ่ม ทำจากพริกหนุ่ม (พริกเขียวยาวอ่อน) เผาไฟพร้อมกระเทียมและหอมแดง โขลกรวมกับเกลือและน้ำปลาร้านิดหน่อย ได้น้ำพริกเนื้อข้นรสเผ็ดหอมควันไฟ ไม่เผ็ดแสบ กินกับ ผักนึ่ง ผักสด และแคบหมู (หนังหมูทอดกรอบ) ที่กรอบเบาจิ้มแล้วอร่อย เป็นจานง่ายๆ ที่อยู่บนทุกสำรับเหนือ และมักสั่งคู่กับไส้อั่วและแกงฮังเลให้ครบชุด
แกงประจำงานบุญและงานเลี้ยงของคนเหนือ — หมูสามชั้นเคี่ยวกับผงฮังเล (เครื่องแกงแบบพม่า) ขิง กระเทียมดอง และน้ำมะขามเปียก เคี่ยวไฟอ่อนนานจนหมูเปื่อยนุ่มและน้ำแกงข้นรสเปรี้ยวหวานกลมกล่อม ไม่เผ็ด หอมขิงและเครื่องเทศ จานนี้สะท้อนอิทธิพลพม่าที่ติดมากับเส้นทางการค้าโบราณ กินกับข้าวเหนียวร้อนๆ ยิ่งอร่อย และเป็นอีกจานที่บ่งบอกความเป็นอาหารชายแดนเหนือ
เพราะอยู่ติดรัฐฉาน เชียงรายมีอาหารไทใหญ่ (เงี้ยว) ให้ลองหลายอย่าง — ข้าวซอยน้อย แผ่นแป้งข้าวนึ่งคล้ายก๋วยเตี๋ยวหลอดราดน้ำถั่วเน่า ข้าวเส้น (ข้าวเส้นน้ำเงี้ยว) เส้นนุ่มในน้ำซุปใส และของกินที่ใช้ ถั่วเน่า (ถั่วเหลืองหมักตากแห้งเป็นแผ่น) เป็นเครื่องปรุงหลัก ให้รสเค็มหอมแบบเฉพาะตัว อาหารไทใหญ่รสอ่อนกว่าอาหารเหนือทั่วไป เน้นความสะอาดของซุปและกลิ่นถั่วเน่า หากินได้ตามตลาดเช้าและร้านเล็กๆ ในเมือง ลองถามหา "ร้านข้าวเส้นเงี้ยว" ดู
ขึ้นไปบนดอยแม่สลอง (สันติคีรี) อาหารจะกลายเป็น จีนยูนนานแท้ๆ ที่ลูกหลานทหารจีนคณะชาตินำมา จานเด่นคือ หมูสามชั้นตุ๋นกินกับหมั่นโถว — หมูเคี่ยวกับเครื่องเทศจีนจนเปื่อยนุ่มเคลือบซอสเข้ม กินคู่ หมั่นโถว (ซาลาเปาไม่มีไส้) ที่นึ่งหรือทอดกรอบนอกนุ่มใน ฉีกจิ้มซอสหมูได้ทั้งวัน ยังมี ขาหมูยูนนานตุ๋น เปื่อยจนหลุดกระดูก ร้านที่คนพูดถึงบ่อยมีแม่สลองวิลล่า (มีรางวัลเชลล์ชวนชิม) ร้านอิ่มโภชนา และร้านซาลีมา (ยูนนานฮาลาล) บนดอยอากาศเย็นกินได้กลมกล่อม
อีกหนึ่งจานยูนนานที่หากินได้บนดอยแม่สลองและในย่านคนจีนยูนนานของเชียงราย — ก๋วยเตี๋ยวยูนนาน มีทั้งแบบผัดแห้งใส่หมูและผักกาดดอง และแบบน้ำซุปกระดูกใส โรยต้นหอม ผักชี เส้นเหนียวนุ่มต่างจากเส้นไทย รสออกจีนภูเขาคือเค็มหอมเครื่องเทศจีนเบาๆ ไม่หวานแบบก๋วยเตี๋ยวกรุงเทพ บางร้านมีบะหมี่มือดึงและเกี๊ยวยูนนานด้วย เป็นมื้อกลางวันเบาๆ ที่เข้ากับอากาศเย็นบนเขา
เชียงรายมีพรมแดนติดแม่น้ำโขงทางเหนือสุดที่ เชียงแสนและสามเหลี่ยมทองคำ ร้านอาหารริมโขงแถวนี้เสิร์ฟ ปลาน้ำจืดสดจากแม่น้ำ ทั้งปลาคัง ปลาบึก (ที่เลี้ยงในบ่อ ไม่ใช่จับธรรมชาติ) และปลาเนื้ออ่อน ปรุงแบบนึ่งมะนาว ทอดราดพริก หรือต้มยำ เนื้อปลาแน่นหวานเพราะน้ำไหลแรง นั่งกินริมแม่น้ำมองเห็นฝั่งลาวและเมียนมาได้บรรยากาศแบบที่ในเมืองไม่มี เหมาะแวะมื้อกลางวันเวลามาเที่ยวสามเหลี่ยมทองคำ
มื้อค่ำของนักเดินทางในเชียงรายสนุกที่สุดที่ ไนต์บาซาร์ ติดสถานีขนส่งเก่า (บขส. 1) เดินจากหอนาฬิการาวห้านาที — มี ฟู้ดคอร์ตกลางแจ้งสองโซน นั่งได้ร่วม 400 ที่ใต้ไฟราว เลือกได้ทั้งข้าวซอย น้ำเงี้ยว ไส้อั่ว ส้มตำ ก๋วยเตี๋ยว ของย่าง โรตี ข้าวเหนียวมะม่วง ไปจนซูชิและของฝรั่ง สั่งจากหลายแผงมานั่งโต๊ะเดียวได้ ระหว่างกินยังมี การแสดงฟ้อนล้านนาและดนตรีพื้นเมือง บนเวทีช่วงค่ำ (ราว 19.00–19.30 น.) จานละราวๆ ฿50–120 ครบทั้งกินทั้งดูในที่เดียว
ของหวานและของกินเล่นแบบเหนือมีเสน่ห์เฉพาะตัว — ข้าวแต๋น ข้าวเหนียวอัดแผ่นทอดกรอบราดน้ำอ้อย ขนมจ็อก (ขนมเทียนเหนือ) ไส้มะพร้าวหรือถั่วห่อใบตอง ข้าวหนุกงา ข้าวเหนียวนึ่งคลุกงาดำตำกับเกลือ หอมมันเค็มอ่อนๆ และ ข้าวควบ/ข้าวแคบ แผ่นแป้งข้าวย่างกรอบ ของพวกนี้หาได้ตามตลาดเช้า ตลาดวันเสาร์ (ถนนธนาลัย) และตลาดวันอาทิตย์ (ถนนสันโค้งน้อย) ราคาไม่กี่บาท ซื้อกินเล่นหรือเป็นของฝากได้ดี
เชียงรายเป็นเมืองกาแฟตัวจริง — ผลิตอาราบิก้าราว 60% ของทั้งประเทศ จากดอยช้าง ดอยตุง และดอยปางขอน ที่ปลูกแทนฝิ่นมาตั้งแต่โครงการหลวง เมล็ดดอยช้างหอมนุ่มเป็นที่รู้จักไปไกล คาเฟ่ในเมืองและบนเขาเสิร์ฟกาแฟดริปจากเมล็ดท้องถิ่นแก้วละราวๆ ฿60–120 ส่วนบนดอยแม่สลองยังมี ชาอูหลงและชาเขียว ที่ปลูกบนเขาสูง ชงสดให้ชิมในไร่ ใครชอบนั่งคาเฟ่ ลองร้านริมแม่น้ำกกอย่างชีวิตธรรมดา (Chivit Thamma Da) ที่อยู่เหนือเมืองราว 1.5 กม. ก็ได้บรรยากาศสวนริมน้ำ