ซีอานเคยเป็นเมืองหลวงของจีนมา 13 ราชวงศ์ และเรื่องราวทั้งหมดนั้นถูกเก็บไว้ในอาคารทรงวังราชวงศ์ถังหลังนี้ — โบราณวัตถุกว่า 1.7 ล้านชิ้น เข้าชมฟรี แต่ถ้าไม่จองคิวล่วงหน้า คุณจะไม่ได้เข้า
บอกเลยว่าก่อนจะไปดูกองทัพทหารดินเผา ถ้าได้แวะที่นี่ก่อน คุณจะ "อ่าน" ซีอานออกทั้งเมือง เพราะ พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ส่านซี (陕西历史博物馆) คือที่ที่เล่าว่าทำไมเมืองนี้ถึงสำคัญ — ซีอาน (เดิมชื่อ ฉางอาน) เคยเป็นเมืองหลวงของจีนมาแล้ว 13 ราชวงศ์ ตั้งแต่โจว ฉิน ฮั่น ไปจนถึงราชวงศ์ถังที่รุ่งเรืองที่สุด และวัตถุที่ขุดได้จากแผ่นดินรอบเมืองนี้ก็มารวมกันอยู่ในที่เดียว
ตัวพิพิธภัณฑ์เปิดเมื่อปี 1991 ออกแบบในสไตล์ วังราชวงศ์ถัง โดยสถาปนิกหญิง จาง จิ่นชิว (Zhang Jinqiu) — หลังคากระเบื้องสีเทาเข้ม ชายคาโค้งงอน ลานหินกว้าง ดูสง่าแต่เรียบนิ่ง สมกับเป็นที่เก็บของล้ำค่าระดับชาติ ข้างในมีโบราณวัตถุในคลังกว่า 1.7 ล้านชิ้น รวมถึง สมบัติแห่งชาติ 18 ชิ้น จัดแสดงเรียงตามยุคใน 3 โถงหลัก
สิ่งที่ทำให้ที่นี่พิเศษคือคุณภาพของของจริงในตู้ ไม่ใช่แค่จำนวน — ถ้วยหินอาเกตหัวสัตว์สมัยถัง ชามทองลายเป็ดแมนดารินกับกลีบบัว ตราหยกของจักรพรรดินีสมัยฮั่น และอูฐสามสีบรรทุกวงดนตรี ล้วนเป็นชิ้นที่อยู่ในหนังสือเรียนประวัติศาสตร์จีน และ เข้าชมโถงหลักได้ฟรี — แต่มีเงื่อนไขสำคัญหนึ่งข้อที่ต้องรู้ก่อนวางแผน
นี่คือจุดที่นักท่องเที่ยวพลาดกันบ่อยที่สุด — ขอเล่าให้ฟังตรงๆ ก่อนคุณจะเสียเวลาเดินทางไปฟรี
พิพิธภัณฑ์ใช้ระบบ จองคิวตามรอบเวลา (timed-entry) และจำกัดผู้เข้าชมราว 10,000–12,000 คนต่อวัน ทุกคนต้องมีการจองล่วงหน้า ไม่ว่าจะเข้าฟรีหรือไม่ เดินไปซื้อบัตรที่ประตูแบบพิพิธภัณฑ์ทั่วไปไม่ได้ และเพราะเข้าฟรี + เป็นพิพิธภัณฑ์ดังที่สุดของเมือง บัตรจึงหมดเร็วมาก โดยเฉพาะวันหยุดและช่วงไฮซีซั่น
บัตรจะ ปล่อยล่วงหน้า 5 วัน ก่อนวันเข้าชม โดยเปิดรอบใหม่ราว 17.00 น. (เวลาจีน) ของทุกวัน ถ้าวางแผนเที่ยวซีอานให้ตั้งเตือนไว้แล้วกดทันทีที่รอบเปิด
ช่องทางจองทางการมี 2 ทางคือเว็บไซต์ ticket.sxhm.com และ mini-program ใน WeChat ของพิพิธภัณฑ์ (บัญชี 陕历博 / 陕西历史博物馆) — ปัญหาคือระบบเป็น ภาษาจีนล้วน และต้องผูกกับบัญชี WeChat ที่ยืนยันตัวตนแล้ว ขั้นตอนคร่าวๆ มีดังนี้
ถ้าคุณกดเองไม่ได้ (ไม่มี WeChat / อ่านจีนไม่ออก) ทางออกที่ชัวร์กว่าคือ เข้าทัวร์แบบมีไกด์ หรือใช้บริการเอเจนซีท้องถิ่นจองคิวให้ — หลายเจ้ามีแพ็กเกจไกด์พูดอังกฤษพร้อมจัดการเรื่องบัตรให้เสร็จ ดูตัวเลือกได้บน Klook ด้านล่าง เช็กกฎและรอบปล่อยบัตรอีกครั้งก่อนไปทุกครั้ง เพราะระบบจองของจีนปรับเปลี่ยนได้บ่อย
นิทรรศการหลักเรียงตามยุค — แต่ของพวกนี้คือชิ้นที่คนเขาตั้งใจมาดูจริงๆ
ชิ้นที่เป็นเหมือนหน้าตาของพิพิธภัณฑ์ทั้งแห่ง — ถ้วยทรงเขาสัตว์แกะจากหินอาเกตสีไล่เฉด ปลายเป็นหัวกวางมีหัวทองคำสวมปาก ฝีมือประณีตจนเชื่อกันว่ารับอิทธิพลศิลปะจากเปอร์เซีย เป็นหนึ่งในสมบัติแห่งชาติที่ห้ามนำออกนอกประเทศ
ชามทองคำสลักลายเป็ดแมนดารินและกลีบบัวซ้อนชั้น ขุดได้จากกรุสมบัติเหอเจียชุน (Hejiacun) ที่พบเครื่องทองเครื่องเงินกว่าพันชิ้นพร้อมกัน สะท้อนความมั่งคั่งของฉางอานยุคถังได้ดีที่สุด
ตราประทับหยกขาวเนื้อละเอียดสลักอักษร "皇后之玺" (ตราของจักรพรรดินี) ยอดเป็นรูปเสือหมอบ เชื่อกันว่าเป็นของจักรพรรดินีหลฺหวี่ มเหสีของจักรพรรดิฮั่นเกาจู่ — ชิ้นเล็กแต่เป็นหลักฐานชั้นยอดของระบบราชสำนักฮั่น
รูปปั้นเซรามิกเคลือบสามสี (ซานไฉ่) เป็นอูฐยืนแบกแท่นที่มีนักดนตรีนั่งเล่นเครื่องสายอยู่บนหลัง สื่อภาพคาราวานเส้นทางสายไหมที่ผ่านฉางอาน เป็นชิ้นที่เล่าเรื่อง "ถังคือเมืองนานาชาติ" ได้ในรูปเดียว
คอลเลกชันภาพเขียนฝาผนังจากสุสานเชื้อพระวงศ์ถังเกือบ 600 ชิ้น ภาพสาวใช้ ม้าโปโล และขบวนเสด็จที่ยังสดสีน่าทึ่ง จัดแสดงในห้องควบคุมอุณหภูมิแยกต่างหาก (Tang Murals ~¥270–300 ซื้อหน้างานเท่านั้น) — สำหรับคนรักศิลปะถังโดยเฉพาะ
เวลาเปิดช่วงฤดูร้อน (ประมาณ 15 มี.ค.–14 พ.ย.) คือ 08.30–19.00 น. ปิดรับเข้า 18.00 น. ส่วนฤดูหนาวปิดเร็วกว่าราวหนึ่งชั่วโมง และ ปิดทุกวันจันทร์ (ยกเว้นวันหยุดนักขัตฤกษ์) คนที่เคยไปพูดตรงกันว่า ถ้าจองรอบเช้าได้ให้ไปถึงตั้งแต่ประตูเปิด เพราะช่วงสายคนแน่นมากจนต้องต่อแถวยาวและถ่ายรูปของในตู้ลำบาก
เผื่อเวลาเดินนิทรรศการหลัก 3 โถงราว 2–3 ชั่วโมง ไล่จากยุคก่อนประวัติศาสตร์–ราชวงศ์ฉิน → ฮั่นถึงราชวงศ์เหนือใต้ → สุยถึงถังและหลังถัง ถ้าจะซื้อบัตรเข้าห้องสมบัติถังหรือห้องจิตรกรรมฝาผนังเพิ่ม เผื่อไว้ครึ่งวันจะสบายกว่า
นอกจากโถงหลักที่เข้าฟรี ยังมีห้องนิทรรศการพิเศษ "สมบัติแห่งราชวงศ์ถัง" ที่รวมเครื่องทองเครื่องเงินจากกรุเหอเจียชุนไว้แบบเข้มข้น ค่าเข้าราว ¥30 (~฿150) และห้องจิตรกรรมฝาผนังถัง (Tang Murals) ราว ¥270–300 — ทั้งสองห้องนี้ ซื้อบัตรได้เฉพาะที่หน้างานหลังเข้าพิพิธภัณฑ์แล้ว ไม่ได้จองออนไลน์ล่วงหน้า ถ้าสนใจเครื่องทองถังเป็นพิเศษ ห้องสมบัติถังคุ้มค่าตั๋วมาก
ปี 2024 พิพิธภัณฑ์เปิดสาขาใหม่ชื่อ Qin Han Museum (秦汉馆) ที่เน้นอารยธรรมยุคราชวงศ์ฉินและฮั่นโดยเฉพาะ จัดแสดงวัตถุกว่า 1,500 ชิ้น (ราว 90% ไม่เคยจัดแสดงที่ไหนมาก่อน) — แต่ตั้งอยู่ คนละที่กับตัวหลัก ไกลออกไปทางเหนือในเขตซีเสียนใหม่ (Xixian New Area) ใกล้กับซากเมืองเสียนหยางเมืองหลวงเก่าของฉิน ถ้าจะไปสาขานี้ต้อง จองแยกอีกใบ และวางแผนเดินทางต่างหาก ไม่ใช่เดินถึงกันจากตัวหลัก
ตัวหลักอยู่ที่ เลขที่ 91 ถนนเสี่ยวจ้ายตะวันออก ใกล้กับเจดีย์ห่านป่าใหญ่ วิธีที่ง่ายและถูกที่สุดคือรถไฟใต้ดิน
ย่านเสี่ยวจ้าย-ต้าเอี้ยนถ่าเดินเที่ยวได้ทั้งวัน — ไปต่อที่ไหนดี
ย่านระฆัง-หอกลองใจกลางเมือง หรือย่านต้าเอี้ยนถ่า — เลือกทำเลให้เที่ยวสะดวก