เที่ยวเกาะพะงันแบบไม่ต้องรอคืนพระจันทร์เต็มดวง
น้ำตกหลวง วัดเก่า สันทรายข้ามทะเล และหาดลับฝั่งเหนือ

เกาะพะงันมีพื้นที่ส่วนใหญ่กลางเกาะและฝั่งตะวันออกเป็น อุทยานแห่งชาติธารเสด็จ–เกาะพะงัน — ป่าดิบเขียวครึ้ม ลำธาร น้ำตก และชายฝั่งหินที่ยังเงียบสงบ ภายในอุทยานครอบคลุมน้ำตกธารเสด็จ น้ำตกแพง และเส้นทางเดินป่าขึ้นจุดชมวิวหลายจุด เหมาะกับคนที่อยากเห็นเกาะพะงันอีกด้านที่ไม่ใช่ชายหาดปาร์ตี้ บอกไว้ก่อนว่าหลายจุดเข้าถึงด้วยถนนเขาชันหรือต้องเดินเท้า เตรียมรองเท้าเดินป่าและน้ำดื่มไปให้พร้อม จุดที่คนนิยมที่สุดคือธารเสด็จและน้ำตกแพงตามข้อถัดไป

น้ำตกที่มีความหมายที่สุดของเกาะ — สายน้ำไหลผ่านโขดหินแกรนิตลงสู่ทะเลฝั่งตะวันออก สิ่งที่ทำให้ที่นี่พิเศษคือ อักษรพระปรมาภิไธยของรัชกาลที่ 5 และพระมหากษัตริย์พระองค์อื่นที่สลักไว้บนก้อนหิน ตั้งแต่ครั้งเสด็จประพาสเกาะพะงันหลายคราว จึงเป็นที่มาของชื่อ "ธารเสด็จ" มีแอ่งน้ำให้ลงแช่เป็นช่วงๆ บรรยากาศร่มรื่นเงียบสงบ ตามจริงคือน้ำสวยสุดช่วงปลายฝนถึงต้นแล้ง (~ต.ค.–ม.ค.) ที่น้ำเต็ม หน้าแล้งจัด เม.ย.–พ.ค. น้ำอาจเหลือน้อย ทางเข้าเป็นถนนเขา ใส่รองเท้ารัดส้นไป หินลื่นโดยเฉพาะหลังฝน

น้ำตกใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของเกาะ อยู่กลางเกาะในเขตอุทยานฯ ระหว่างทองศาลากับชายฝั่งตะวันออก เดินจากลานจอดเข้าไปไม่ไกลก็ถึงตัวน้ำตกชั้นล่าง มีแอ่งให้ลงแช่เย็นๆ จุดเด่นคือเส้นทางเดินป่าต่อขึ้นไปถึง จุดชมวิวโดมศิลา (Domsila) บนสันเขา ที่มองเห็นป่าและทะเลกว้างไกล ทางขึ้นช่วงบนค่อนข้างชันและต้องปีนหิน เหนื่อยอยู่แต่วิวคุ้ม เหมือนน้ำตกธารเสด็จ น้ำสวยสุดช่วงปลายฝน (~ต.ค.–ธ.ค.) หน้าแล้งน้ำน้อยลง ใส่รองเท้าที่เกาะพื้นดีและพกน้ำดื่มขึ้นไปด้วย

วัดที่เก่าแก่ที่สุดบนเกาะพะงัน ตั้งอยู่บนเนินเตี้ยใกล้ทองศาลา เป็นวัดที่คนท้องถิ่นเคารพและยังใช้ประกอบศาสนกิจจริง บรรยากาศสงบ ต่างจากความวุ่นวายของหาดริ้นโดยสิ้นเชิง มีเจดีย์ พระอุโบสถ และจุดที่มองเห็นวิวเมืองทองศาลากับทะเลด้านล่าง เหมาะแวะช่วงเช้าหรือเย็นที่แดดไม่แรง ใช้เวลาไม่นาน จับคู่กับการเดินตลาดหรือร้านในทองศาลาได้พอดี แต่งกายสุภาพ (มีผ้าคลุมไหล่/คลุมเข่าติดตัวไว้) ถอดรองเท้าก่อนเข้าเขตศาสนสถานตามธรรมเนียม

เกาะพะงันมีชุมชนชาวจีนตั้งรกรากมาแต่เก่า และร่องรอยที่ชัดที่สุดคือ ศาลเจ้าจีน/โรงเจ แถวเมืองทองศาลา ที่ยังเป็นศูนย์รวมศรัทธาของคนเชื้อสายจีนบนเกาะ งานสถาปัตยกรรมสีแดง-ทอง มังกร และเครื่องเซ่นแบบจีน ต่างอารมณ์จากวัดไทยอย่างวัดภูเขาน้อย ช่วงเทศกาลกินเจหรือตรุษจีนจะคึกคักเป็นพิเศษ เป็นจุดแวะสั้นๆ ระหว่างเดินสำรวจเมืองทองศาลา ซึ่งเป็นทั้งท่าเรือหลักและศูนย์กลางร้านค้า ร้านอาหาร และตลาดของเกาะ แต่งกายสุภาพ และสำรวมเมื่อมีคนกำลังไหว้

กลางเกาะพะงันเป็นภูเขาและป่า มีจุดชมวิวกระจายอยู่หลายจุด — ที่ขึ้นชื่อคือ จุดชมวิวโดมศิลา ที่เดินต่อจากน้ำตกแพงขึ้นไปบนสันเขา มองเห็นป่าเขียวกับทะเลกว้าง และยังมีจุดชมวิวริมถนนเขาอีกหลายจุดที่ขับรถ/ขี่สกู๊ตเตอร์แวะถ่ายรูปได้ บอกตรงๆ ว่าถนนขึ้นเขาบางเส้นชันและคดเคี้ยวมาก ถ้าไม่ใช่มือสกู๊ตเตอร์ที่คล่องจริง ให้ไปกับทัวร์ 4WD หรือคนขับท้องถิ่นจะปลอดภัยกว่า ขึ้นช่วงเช้าหรือเย็นแสงสวยและอากาศเย็นกว่ากลางวัน

มุมตะวันตกเฉียงเหนือของเกาะคือ หาดแม่หาด ที่มีไฮไลต์เป็น สันทราย (sandbar) ทอดยาวจากชายหาดออกไปเชื่อม เกาะม้า เกาะเล็กๆ ที่อยู่ตรงหน้า ตอนน้ำลงเดินลุยน้ำตื้นข้ามไปได้เลย รอบเกาะม้ามีแนวปะการังตื้นที่ถือว่าดีที่สุดบนเกาะพะงัน — เป็นจุดดำน้ำตื้นยอดนิยม เห็นปะการังและฝูงปลาใกล้ผิวน้ำ พกหน้ากากสน็อร์เกิลไปเองได้หรือเช่าหน้าหาด เช็กตารางน้ำขึ้น-น้ำลงก่อนไป เพราะสันทรายสวยและเดินง่ายสุดตอนน้ำลง น้ำใสสุดช่วงทะเลนิ่ง ก.พ.–ก.ย.

หาดที่หลายคนยกให้สวยที่สุดของเกาะพะงัน — หาดขวด หรือ Haad Khuat อ่าวโค้งทรายขาวน้ำใสฝั่งเหนือ ล้อมด้วยเขาเขียวและไม่มีถนนลาดยางเข้าถึง จุดที่ทำให้พิเศษก็คือความเข้าถึงยากนี่เอง — ไปได้สองทาง: นั่งเรือหางยาวจากหาดท้องนายปานหรือชาโลกลำ (สะดวกสุด) หรือเดินป่าข้ามเขาราว 30–45 นาทีจากปลายหาดท้องนายปาน (เหนื่อยและลื่นช่วงหน้าฝน) บนหาดมีบังกะโลและร้านอาหารไม่กี่เจ้า ไฟและสัญญาณมือถืออาจไม่เต็มที่ เหมาะคนที่อยากหนีฝูงชนไปนอนหาดเงียบๆ จริงๆ อย่าขี่สกู๊ตเตอร์ไป เพราะไม่มีถนนถึงและเนินรอบๆ อันตราย

มุมตะวันออกเฉียงเหนือของเกาะมีอ่าวพี่น้องสองอ่าว — ท้องนายปานน้อย (เล็กกว่า เงียบกว่า มีรีสอร์ตหรูปน) กับ ท้องนายปานใหญ่ (กว้างกว่า ร้านและที่พักหลากงบกว่า) ทั้งคู่เป็นหาดทรายขาวน้ำใส โอบด้วยเขาเขียว บรรยากาศสงบและเป็นธรรมชาติ ต่างจากหาดริ้นคนละโลก เหมาะคู่รักและครอบครัวที่อยากได้หาดสวยโดยไม่ต้องเจอปาร์ตี้ จุดที่ต้องบอกตรงๆ คือ ถนนเข้าท้องนายปานชันและคดเคี้ยวมาก ขึ้นชื่อเรื่องอุบัติเหตุสกู๊ตเตอร์ ถ้าไม่คล่องให้นั่งสองแถว/แท็กซี่เข้าไปแทน ที่นี่ยังเป็นจุดตั้งต้นนั่งเรือหรือเดินป่าไปหาดขวดด้วย

ฝั่งตะวันตกของเกาะแถว ศรีธนู หาดยาว และหาดสลัด ค่อยๆ กลายเป็นศูนย์รวมสายสุขภาพของเกาะพะงันในช่วงหลายปีที่ผ่านมา — มีสตูดิโอโยคะ คอร์สสมาธิ คลาสปรับลมหายใจ ศูนย์ดีท็อกซ์ และคาเฟ่อาหารเพื่อสุขภาพกระจายอยู่ทั่ว บรรยากาศชิลล์ เป็นมิตรกับคนเดินทางคนเดียว และที่สำคัญคือฝั่งนี้หันออกทะเลตะวันตก ดูพระอาทิตย์ตกได้สวย ต่างจากฝั่งปาร์ตี้โดยสิ้นเชิง เหมาะคนที่อยากมาเกาะพะงันเพื่อพักกายพักใจ ไม่ใช่มาเที่ยวกลางคืน ส่วนใหญ่จองคอร์สหรือที่พักล่วงหน้าได้ทางเว็บของแต่ละที่

อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทองคือหมู่เกาะหินปูน 42 เกาะที่โผล่กลางอ่าวไทยทางตะวันตกของเกาะพะงัน — ไฮไลต์คือ ทะเลใน ทะเลสาบสีเขียวมรกตที่ล้อมด้วยผาหินทั้งวง และ จุดชมวิวเกาะวัวตาหลับ ที่ปีนเขาเหงื่อตกแต่เห็นหมู่เกาะเรียงสุดสายตา ทัวร์วันเดียวจากเกาะพะงันปกติออกจากท่าทองศาลา มีทั้งสปีดโบ๊ต (เร็ว เที่ยวได้เยอะ) และเรือใหญ่ (ช้ากว่าแต่นิ่งกว่า เมาเรือน้อยกว่า) ส่วนใหญ่รวมพายคายัคและดำน้ำตื้น บอกตรงๆ: ช่วงมรสุมราว ต.ค.–ธ.ค. อุทยานมักปิดหรือเรืองดวิ่งตามสภาพทะเล อย่าวางแผนทริปปลายปีโดยฝากความหวังไว้ที่อ่างทอง

เราตั้งใจไม่เอาปาร์ตี้มาปนกับที่เที่ยวสายธรรมชาติด้านบน เพราะ Full Moon Party มีโลกของมันเอง — จัดที่ หาดริ้น ใต้สุดของเกาะ ราวคืนพระจันทร์เต็มดวงของทุกเดือน (วันเลื่อนตามปฏิทินจันทรคติ เช็กวันทางการก่อนวางแผน) คนเป็นหมื่นในคืนใหญ่ๆ มีค่าเข้าหาดราว ฿100–200 และยังมีปาร์ตี้อื่นอย่าง Half Moon, Black Moon, Jungle และ Waterfall ในคืนอื่นด้วย ถ้าอยากไป เราเขียนเรื่องความปลอดภัย วันที่ และการเดินทางกลับที่พักไว้ครบในคู่มือแยก แต่ถ้าไม่อยากยุ่ง พักฝั่งเหนือ/ตะวันตกแล้วเที่ยว 11 ที่ด้านบนก็เต็มอิ่มแล้ว