อ่าวเล็กๆ ระหว่างหน้าผาหินปูนที่หนัง The Beach ทำให้คนทั้งโลกรู้จัก แล้วถูกใช้งานหนักจนต้องปิดฟื้นฟูหลายปี วันนี้มันกลับมาเปิดแล้ว แต่กลับมาพร้อมกฎใหม่ที่ตั้งใจให้แนวปะการังและฉลามได้พัก เราเล่าให้ครบว่าทำไมต้องมีกฎ ว่ายน้ำได้ไหม เปิดหรือปิดช่วงไหน ไปยังไงให้เจอคนน้อย และเที่ยวยังไงไม่ให้อ่าวต้องปิดอีกรอบ
อ่าวมาหยา (Maya Bay) เป็นอ่าวเล็กๆ บน เกาะพีพีเล (Ko Phi Phi Leh) เกาะหินปูนไร้คนอาศัยในหมู่เกาะพีพี จังหวัดกระบี่ ตัวอ่าวเป็นหาดทรายขาวแคบๆ ที่ถูกโอบด้วยหน้าผาหินสูงเกือบรอบ น้ำทะเลใสสีเขียวมรกต และนี่คือภาพที่คนทั้งโลกจำได้ตั้งแต่หนัง "The Beach" ปี 2000 ที่ลีโอนาร์โด ดิคาปริโอ มาถ่ายที่นี่ หลังจากนั้นอ่าวมาหยาก็กลายเป็นหนึ่งในหาดที่ดังที่สุดในโลก และคนแห่มาจนล้น
ปัญหาคือมันดังเกินกว่าที่อ่าวเล็กๆ แห่งนี้จะรับไหว ช่วงพีคมีเรือเข้าจอดในอ่าวพร้อมกันหลายสิบลำและคนเหยียบหาดวันละหลายพัน จนแนวปะการังเสียหายหนักและสัตว์ทะเลหาย ปี 2018 ทางการไทยจึง สั่งปิดอ่าวมาหยาเพื่อฟื้นฟูธรรมชาติ และเปิดใหม่อีกครั้งพร้อมชุดกฎที่เปลี่ยนวิธีเที่ยวที่นี่ไปจากเดิมโดยสิ้นเชิง บอกกันตรงๆ ตั้งแต่ต้น: ถ้าคุณคาดหวังภาพหาดร้างเงียบสงบแบบในหนัง อ่าวมาหยาวันนี้ไม่ใช่แบบนั้น แต่ถ้าเข้าใจว่ากฎพวกนี้มีไว้ทำไม ก็ยังเป็นที่ที่คุ้มค่าจะได้เห็นสักครั้ง
นี่ไม่ใช่แค่กฎจุกจิกของอุทยาน แต่เป็นเหตุผลที่ว่าทำไมหาดในตำนานยังมีอยู่ให้เราเห็น เข้าใจสี่เรื่องนี้แล้วจะเที่ยวได้แบบไม่ทำให้อ่าวต้องปิดอีก
ปี 2018 ทางการสั่ง ปิดอ่าวมาหยาแบบไม่มีกำหนด เพราะแนวปะการังเสียหายหนักจากเรือและคนจำนวนมหาศาล ระหว่างปิด ทีมนักวิชาการช่วยกัน ปลูกปะการังคืนและฟื้นระบบนิเวศ ผลที่เห็นชัดที่สุดคือ ฉลามหูดำ (blacktip reef shark) ที่ไม่อันตรายต่อคน กลับมาว่ายในอ่าวเป็นฝูง อ่าวกลับมาเปิดอีกครั้งช่วงต้นปี 2022 หลังปิดไปราวสามปีครึ่ง
2
สมัยก่อนเรือวิ่งเข้าจอดหน้าหาดมาหยาตรงๆ ตอนนี้ ทำแบบนั้นไม่ได้แล้ว เรือจะไปเทียบที่ ทุ่นหลังเกาะแถวอ่าวโละซามะ (Loh Samah) แล้วนักท่องเที่ยวเดินตาม ทางเดินไม้ยกระดับ ข้ามมาออกที่ชายหาดอีกฝั่ง วิธีนี้ทำให้ ไม่มีเรือเข้าจอดหรือทิ้งสมอในอ่าวด้านหน้า น้ำในอ่าวจึงไม่ถูกใบพัดเรือและสมอกวน ปะการังได้พัก
กฎที่คนมักไม่รู้มาก่อน: โดยทั่วไปห้ามว่ายน้ำในอ่าวมาหยาเอง คุณเดินบนหาด ถ่ายรูป และยืนแช่น้ำตื้นริมหาดได้ แต่ไม่ได้ลงว่ายเล่นกลางอ่าวเหมือนเดิม นอกจากนี้ยัง จำกัดจำนวนคนต่อรอบและต่อวัน รวมถึงมีเวลาให้อยู่จำกัด เพื่อไม่ให้หาดแน่นเกินไป กฎพวกนี้ปรับได้ตามช่วงและการฟื้นตัวของธรรมชาติ เช็กกับผู้จัดทัวร์ก่อนไป
อ่าวมาหยาและเกาะพีพีเลอยู่ใน อุทยานแห่งชาติหาดนพรัตน์ธารา–หมู่เกาะพีพี จึงมี ค่าธรรมเนียมเข้าอุทยาน ที่เก็บแยกคนไทยกับชาวต่างชาติ บางทัวร์รวมไว้แล้ว บางทัวร์จ่ายหน้างาน และเพราะเป็นเกาะอนุรักษ์ที่ไม่มีคนอาศัย จึง พักค้างคืนบนเกาะพีพีเลหรืออ่าวมาหยาไม่ได้ ทุกคนต้องกลับออกมาในวันเดียวกัน อยากพักใกล้สุดให้ไปนอนบนเกาะพีพีดอน
เพราะเกาะพีพีเลไปได้เฉพาะทางเรือและพักค้างไม่ได้ เกือบทุกคนจึงไปอ่าวมาหยาแบบทัวร์เรือ ออกได้จากพีพีดอน ภูเก็ต หรือกระบี่ และมักได้แวะจุดสวยรอบเกาะในทริปเดียวกัน
ถ้าพักบน เกาะพีพีดอน อยู่แล้ว นี่คือทางที่ดีที่สุด นั่งเรือหางยาวหรือสปีดโบ๊ตข้ามไปพีพีเลใช้เวลาไม่นาน และที่สำคัญคือ ออกรอบเช้าตรู่ได้ก่อนเรือเดย์ทริปจากแผ่นดินใหญ่จะมาถึง มีทั้งทัวร์พระอาทิตย์ขึ้นและทัวร์ครึ่งวัน เหมาะคนอยากเจอคนน้อยที่สุดและถ่ายรูปได้สวย
จากภูเก็ตไปอ่าวมาหยาแบบ เดย์ทริปเต็มวันด้วยสปีดโบ๊ต เป็นที่นิยมมาก ออกเช้าจากท่าเรือ วิ่งมาเที่ยวรอบเกาะพีพี แล้วกลับเย็น เหมาะคนที่ฐานอยู่ภูเก็ตและไม่ได้นอนบนเกาะ ข้อแลกเปลี่ยนคือมักไปถึงมาหยาช่วงสายถึงเที่ยงพร้อมเรือลำอื่น จึงเจอคนเยอะกว่ารอบเช้าของคนที่พักบนเกาะ
จาก กระบี่หรืออ่าวนาง ก็มีเดย์ทริปไปอ่าวมาหยาเช่นกัน นั่งเรือเร็วข้ามไปเที่ยวรอบเกาะพีพีแล้วกลับในวันเดียว ระยะทางและเวลาใกล้เคียงกับจากภูเก็ต เหมาะคนที่ตั้งฐานฝั่งกระบี่ ทัวร์ส่วนใหญ่จะรวมจุดแวะรอบพีพีเลให้คล้ายกัน เลือกเจ้าที่เรือไม่แน่นเกินไปจะได้เวลาในแต่ละจุดมากกว่า
Pileh Lagoon (อ่าวปิเละ) คือลากูนน้ำตื้นสีเขียวมรกตที่ถูกหน้าผาหินล้อมเกือบรอบ อยู่ฝั่งตะวันออกของพีพีเล เป็นจุดที่หลายทัวร์ให้ลง ว่ายน้ำหรือพายเรือ ได้ (ต่างจากตัวอ่าวมาหยา) ส่วน อ่าวโละซามะ (Loh Samah) ที่อยู่หลังเกาะก็เป็นจุดดำน้ำตื้นน้ำใส มักรวมอยู่ในทริปเดียวกับมาหยา
ถ้ำไวกิ้ง เป็นถ้ำใหญ่ริมหน้าผาทางเหนือของพีพีเล มีภาพเขียนเก่าและนั่งร้านไม้ไผ่ของคน เก็บรังนกนางแอ่น ปกติ ไม่ให้ขึ้นไปในถ้ำ เพราะเป็นพื้นที่สัมปทานเก็บรังนก ทัวร์จึงพา ผ่านชมจากเรือ ฟังเรื่องราวแล้วถ่ายรูป เป็นจุดที่เรือมักชะลอให้ดูระหว่างวิ่งรอบเกาะ
อ่าวลิง (Monkey Beach) เป็นหาดเล็กบนเกาะพีพีดอน (คนละเกาะกับมาหยา) ที่มี ฝูงลิงแสมอาศัยอยู่ ทัวร์รอบเกาะมักแวะให้ดูลิง อย่าให้อาหารและอย่าเข้าใกล้ เพราะลิงที่ชินคนอาจดุและฉวยของ ดูอยู่ห่างๆ เก็บกระเป๋าและอาหารให้มิด เป็นจุดปิดท้ายทริปรอบพีพีที่หลายเรือพาแวะ
อ่าวมาหยาเป็นทะเลอันดามัน มีฤดูที่ดีกว่าชัดเจน และเพราะที่นี่เพิ่งฟื้นจากการปิด สิ่งที่เราทำตอนเที่ยวมีผลจริงต่อว่าหาดนี้จะอยู่ต่อหรือต้องปิดอีกรอบ
ฝั่งอันดามัน ทะเลสงบและน้ำใสที่สุดราวพฤศจิกายน–เมษายน เป็นช่วงที่เรือวิ่งสบาย ทัศนวิสัยดี และอ่าวมักเปิดเต็มที่ เดือนมีนาคม–เมษายนอากาศร้อนจัด ช่วงไฮซีซั่นแบบนี้คนเยอะที่สุด ยิ่งต้องเลือกไปรอบเช้าตรู่เพื่อเลี่ยงฝูงคน
ช่วง พฤษภาคม–ตุลาคม เป็นหน้ามรสุมอันดามัน ฝนเยอะและทะเลแรงกว่า เรือบางรอบอาจงดเมื่อคลื่นสูง และที่สำคัญคือ บางปีอ่าวมาหยาปิดตามฤดูราวสิงหาคม–กันยายน เพื่อให้ธรรมชาติพัก วันปิดเปลี่ยนทุกปี เช็กสถานะล่าสุดก่อนไปเสมอ ถ้าไปช่วงนี้ให้เผื่อแผนสำรอง
อ่าวมาหยาปิดมาแล้วเพราะปะการังพัง สิ่งที่ช่วยได้คือ ใช้ครีมกันแดดสูตรรีฟเซฟ (reef-safe) ที่เลี่ยงสารทำร้ายปะการัง หรือใส่เสื้อแขนยาวกันแดดแทน และ อย่าแตะ เหยียบ หรือยืนบนปะการัง เวลาดำน้ำตื้นจุดอื่นรอบเกาะ ปะการังเป็นสิ่งมีชีวิตที่โตช้า แค่สัมผัสก็เสียหายได้
เอาขยะทุกชิ้นกลับออกมากับเรือ อย่าทิ้งอะไรไว้บนหาดหรือลงทะเล อย่าให้อาหารหรือเข้าใกล้ฉลามและสัตว์ทะเล เพื่อถ่ายรูป ฉลามหูดำที่นี่ขี้อายและไม่อันตรายถ้าเราอยู่ห่างๆ ทำตามที่เจ้าหน้าที่และไกด์บอกอย่างเคร่งครัด การเที่ยวที่ดีคือทำให้คนรุ่นต่อไปยังได้เห็นอ่าวแบบเดียวกับที่เราเห็น
ถ้าคุณอยากเห็นภาพในตำนานด้วยตาตัวเอง — อ่าวแคบๆ ที่ถูกหน้าผาหินสูงโอบไว้ น้ำเขียวมรกต และอาจได้เห็นฉลามหูดำว่ายอยู่ไม่ไกล — อ่าวมาหยายังเป็นหนึ่งในวิวทะเลที่สวยที่สุดของไทย และการได้รู้ว่ามันเคยพังแล้วฟื้นกลับมาได้ ก็ทำให้การมาเยือนมีความหมายขึ้น
แต่ความจริงคือ นี่ไม่ใช่หาดเงียบส่วนตัวแบบในหนังอีกแล้ว ช่วงสายคนแน่น คุณจะได้เวลาบนหาดจำกัด ลงว่ายในอ่าวไม่ได้ และต้องเดินตามทางเดินไม้เป็นแถว ถ้าตั้งความคาดหวังไว้แบบนี้ตั้งแต่แรก คุณจะสนุกกับมันมากกว่า เคล็ดลับที่ช่วยได้จริงคือ ไปรอบเช้าตรู่ และมองมาหยาเป็นหนึ่งจุดในทริปรอบเกาะที่มี Pileh Lagoon โละซามะ และจุดดำน้ำตื้นสวยๆ อีกหลายแห่งรอเราอยู่