พลับพลาทองในถ้ำ
กับลำแสงที่ส่องลงมาตอนเช้า

ถ้ามีเวลาดูแค่จุดเดียว นี่คือจุดนั้น เพดานถ้ำพระยานครถล่มเปิดเป็นช่องใหญ่สองช่อง แสงแดดเลยส่องลงมาได้ และมีต้นไม้ขึ้นเขียวอยู่ในถ้ำ กลางถ้ำเป็นที่ตั้งของ พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ พลับพลาไม้สีทองทรงไทยที่สร้างราว พ.ศ. 2433 เพื่อรับเสด็จรัชกาลที่ 5

พอแดดสายส่องผ่านช่องเพดานลงมาตรงพลับพลาเป็นลำ ภาพนั้นสวยจนเป็นที่จดจำของทั้งคนไทยและต่างชาติ บนผนังถ้ำยังมีพระปรมาภิไธยย่อของรัชกาลที่ 5 และรัชกาลที่ 7 จารึกอยู่ บอกตรงๆ ว่าจังหวะแสงสำคัญมาก — ไปสายเกินแสงจะเลยพลับพลาไปแล้ว ไปเร็วเกินแดดยังไม่ลงถ้ำ เล็งราว 10.00–10.30 น. วันฟ้าใสจะได้ลำแสงเต็มๆ

จุดเริ่มต้นอยู่ที่ หมู่บ้านบางปู จากตรงนี้ขึ้นถ้ำได้สองทาง — ทางแรกคือ นั่งเรือหางยาว ข้ามอ่าวไปขึ้นที่หาดแหลมศาลา (สั้นและสบายกว่า ตัดการเดินข้ามเขาไปได้ราว 1.5 กม.) ทางที่สองคือ เดินข้ามเขา เองจากบางปูราว 30 นาที

ไม่ว่าจะมาทางไหน พอถึงหาดแหลมศาลาก็ต้อง ปีนทางหินชันขึ้นถ้ำอีกราว 30 นาที กลางทางมีจุดพักชมวิวหาดและเกาะเล็กๆ ในทะเล บอกตรงๆ ว่าทางขึ้นเป็นหินขรุขระและชัน อากาศร้อนชื้น ต้องใส่รองเท้าที่ยึดเกาะดี พกน้ำให้พอ ถ้าพาเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุที่เดินขึ้นเขาไม่ไหว เส้นนี้อาจหนักไป ประเมินกำลังก่อนนะ

หาดแหลมศาลาคือหาดเล็กๆ ที่ซ่อนอยู่ในวงล้อมของเขาหินปูน เป็นจุดที่เรือจากบางปูมาเทียบและเป็นจุดเริ่มเดินขึ้นถ้ำพระยานคร น้ำใส ทรายขาว บรรยากาศเงียบสงบเพราะเข้าถึงได้แค่ทางเรือหรือเดินข้ามเขาเท่านั้น

ที่หาดมีศาลาพัก ร้านน้ำเล็กๆ และห้องน้ำ หลายคนใช้เป็นที่พักก่อนเริ่มปีนถ้ำ หรือลงเล่นน้ำเย็นๆ หลังเดินลงจากถ้ำ บอกตรงๆ ว่าถ้ามาช่วงสุดสัปดาห์หน้าหนาวคนจะเยอะ มาเช้าหน่อยจะได้หาดที่ยังเงียบ และอย่าทิ้งขยะไว้ที่หาด เพราะที่นี่อยู่ในเขตอุทยาน

อีกโซนในอุทยานเดียวกันที่หลายคนพลาด — บึงบัว หรือ ทุ่งสามร้อยยอด เป็น บึงน้ำจืดที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย มีสะพานไม้ทอดยาวกว่า 1 กิโลเมตรเลียบบึง เชื่อมศาลาชมวิวหลายหลัง เดินชมดอกบัว นกน้ำ และวิวเขาหินปูนเป็นฉากหลัง

ช่วงที่สวยที่สุดคือต้นมกราคม–ปลายมีนาคม ที่ดอกบัวบานเต็มบึง เช้าๆ อากาศเย็นและนกออกหากินเยอะ บอกตรงๆ ว่าบึงบัวอยู่คนละโซนกับถ้ำพระยานคร แต่ใช้ตั๋วอุทยานใบเดียวกันได้ ถ้าลงจากถ้ำช่วงเที่ยงแล้วยังมีแรง แวะบึงบัวต่อช่วงบ่ายได้สบาย เป็นการปิดทริปแบบเบาๆ สวยๆ

ชื่อ เขาสามร้อยยอด มาจากแนวยอดเขาหินปูนที่เรียงรายเป็นร้อยๆ ลูกตลอดแนวอุทยาน เป็นฉากหลังสวยทุกมุมไม่ว่าจะอยู่ที่หาด ที่ถ้ำ หรือที่บึงบัว นอกจากนี้อุทยานยังมีป่าชายเลน ชายหาด และเส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติให้เลือกเดินอีกหลายเส้น

สิ่งหนึ่งที่ต้องเตือนไว้ก่อน — แถวบางปูและทางขึ้นถ้ำมี ฝูงลิงแสม อยู่ ลิงที่นี่คุ้นคนและขโมยของเก่ง อย่าถือถุงพลาสติก อาหาร น้ำดื่ม หรือของมันวาวไว้ในมือให้เห็น เก็บของในกระเป๋าที่ปิดสนิท และอย่าให้อาหารลิง เพราะจะยิ่งทำให้มันก้าวร้าว ระวังนิดหนึ่งก็เที่ยวสนุกได้

วิธีเที่ยวที่ดีที่สุดคือออกจากหัวหินแต่เช้า มุ่งหน้าบางปูให้ถึงปากถ้ำก่อน 10 โมง ปีนขึ้นไปทันลำแสงพอดี ลงมาเล่นน้ำที่หาดแหลมศาลาสักพัก แล้วช่วงบ่ายค่อยแวะบึงบัวชมดอกบัว หรือเดินเส้นทางธรรมชาติอื่นในอุทยาน

ถ้าขับรถเอง ขากลับหัวหินแวะ ปราณบุรี (หาดเงียบ ป่าสน ป่าชายเลน) ได้ตามทาง ดูไอเดียเส้นทางเต็มๆ ที่หน้าทริปวันเดียวจากหัวหินของเรา ส่วนใครไม่อยากขับรถเองหรือกังวลเรื่องเรือ-เวลา จองทัวร์เขาสามร้อยยอดที่รวมรถรับ-ส่งจะสบายกว่ามาก เพราะเขาจัดจังหวะให้ทันแสงในถ้ำให้แล้ว